Historia sztuki rosyjskiej

Los rosyjskiego historyka sztuki i literatury Wiktora Aleksandrowicza Nikołajskiego (1875–1934) był skomplikowany. Krytyk sztuki zanurzał się w staroruski dekoracyjny świat, malarstwo W.I. Surikowa, twórczość P.P. Konczałowskiego i A.W. Kuprina. Dwutomowe dzieło W.A. Nikołajskiego o sztuce rosyjskiej planowano wydać w jednej z najlepszych drukarni I.D. Sytyna w 1915 roku. Ale jeśli autor zdołał ukończyć swój rękopis, gdy pożar I wojny światowej już rozprzestrzeniał się po całym świecie, rosyjscy wydawcy nie mogli go wydać w pełnym wymiarze. Rewolucja 1917 roku ustaliła swoje priorytety. W.N. Nikołajski nie stał się zwolennikiem nowej władzy, został uwięziony w Butyrkach, a następnie zesłany na Syberię, a potem na osiedlenie w Saratowie. W przedmowie do berlińskiego wydania z 1921 roku krytyk sztuki P.P. Muratow pisał: "Rosja, nawet ta czwarta, rodząca się w mękach, przemysłowa Rosja, to nie Ameryka. A my, Rosjanie, ? nie jesteśmy ludźmi bez przeszłości. Wiek naszych sztuk jest niezmierzony, a duch bardzo starych twórczości unosi się nad naszą starożytną ziemią. Historia sztuki rosyjskiej, nieznana Europie i do tej pory mało znana nam samym, przedstawia nas jako wiernych spadkobierców Bizancjum, strażników na zawsze znikniętych na Zachodzie cech hellenizmu, właścicieli bajecznych skarbów, ukrytych w naszej ziemi i ujawniających się przez wszystkie wieki w sztuce ludowej. Zamykając tę małą książkę, wołamy z uzasadnioną dumą: barbari non sumus!"