Protopop Awakum. Bojarina Morozowa: trzy zapomniane opowieści

Po raz pierwszy w nowoczesnym wydaniu zebrane są rzadkie opowieści historyczne z przełomu XIX–XX wieku, należące do pióra pisarza Iwana Lukasha oraz biskupa Michała (Siemionowa). Ich podstawą są prawdziwe dokumenty, ludowe podania i wspomnienia współczesnych. Autorzy dążyli do historycznej dokładności i unikali dowolnej fantazji, zachowując artystyczną siłę narracji. Zbiór otwiera opowieść o protopopie Awakumie – spowiedniku starowierców, czczonym jako święty męczennik. Jego czyn stawia kontekst, w którym ujawniają się losy jego najbliższych towarzyszek: bojariny Teodosi Morozowej, jej siostry księżnej Jewdokii (Marfy) Urosowej oraz Jewdokii Urosłanowej. Wszystkie one stały się ofiarami kościelnego rozłamu i przyjęły męczeńską śmierć, pozostając wierne starożytnemu pobożności. Współcześni cenili te opowieści za prawdę historyczną i siłę duchowego uczucia. Iwan Lukasza potrafił łączyć żywą narrację z szacunkiem dla narodowej tradycji, a biskup Michał pisał jako pasterz, zwracając się do serca czytelnika. Nie bez powodu Lew Tołstoj, rozmyślając o starowiercach, zauważał: «Starowiercy zachowali żywą wiarę, której my, dominujący, od dawna zostaliśmy pozbawieni». Te słowa dokładnie oddają ducha zbioru, w którym historia i wiara brzmią razem. To przypomnienie o niewzruszonej odwadze i duchowej wysokości ludzi XVII wieku.