Zrozumienie historii

Książka poświęcona jest przedstawieniu teorii cywilizacji A.J. Toynbee. Autor zaproponował kryteria oceny cywilizacji: stabilność w czasie i przestrzeni, w sytuacjach wyzwań i interakcji z innymi narodami. Sens cywilizacji widzi w tym, że porównywalne jednostki (monady) historii przechodzą przez podobne etapy rozwoju. Pomyślnie rozwijające się cywilizacje przechodzą przez etapy powstawania, wzrostu, upadku i upadku. O rozwoju cywilizacji decyduje to, czy twórcza mniejszość cywilizacyjna potrafi znaleźć odpowiedzi na wyzwania świata przyrody i środowiska człowieka. Toynbee zauważa następujące rodzaje wyzwań: wyzwanie surowego klimatu (cywilizacja egipska, sumeryjska, chińska, Majów, andyjska), wyzwanie nowych lądów (cywilizacja minojska), wyzwanie nagłych ataków ze strony sąsiednich społeczeństw (cywilizacja grecka), wyzwanie ciągłego nacisku zewnętrznego (cywilizacja rosyjska, cywilizacja zachodnia) i wyzwanie naruszenia, gdy społeczeństwo, utraciwszy coś istotnego, kieruje swoją energię na wypracowywanie właściwości rekompensujących stratę.

Według Toynbeego żywe cywilizacje są ostatnimi członkami triad cywilizacyjnych. Są to ciągi: minojska – helleńska – cywilizacje zachodnie, minojska – helleńska – cywilizacje prawosławne, minojska – syryjska – cywilizacje islamskie, sumeryjsko – indus – cywilizacje hinduskie.